Wetsvoorstel versterkt positie wooncoöperaties

​​Wat zegt de huidige Woningwet over wooncoöperaties?

​De huidige Woningwet kent slechts één beperkte definitie van wooncoöperaties. Die definitie is uitsluitend gericht op groepen huurders die gezamenlijk woningen van een woningcorporatie willen beheren of kopen. Andere vormen die in de praktijk veel voorkomen, zoals wooncoöperaties die zelf bouwen of vastgoed elders verwerven, vallen niet onder deze wettelijke definitie. Hierdoor ontbreekt duidelijke regelgeving, is financiering lastig en zijn gemeenten en banken terughoudend bij het beschikbaar stellen van locaties of financiering. Dit leidt ertoe dat veel bewonersinitiatieven ondanks brede maatschappelijke en politieke steun moeizaam van de grond komen.

​Wat verandert de Wet bevordering wooncoöperaties?

​Met het wetsvoorstel dat nu door de tweede kamer behandeld wordt, zal voor het eerst een heldere en brede wettelijke basis gelegd worden voor alle vormen van de wooncoöperatie. De wet introduceert daarbij gelijk een onderscheid tussen twee typen:

• ​Beheerwooncoöperaties, waarbij bewoners gezamenlijk beheer taken overnemen van hun verhuurder (zie ook het artikel in onze nieuwsbrief over de Toolbox beheercoöperaties).
  
• ​Vastgoedwooncoöperaties – bewonerscollectieven die zelf woningen realiseren of verwerven en gezamenlijk zo eigenaar worden.
  

​Deze definities worden vastgelegd in artikel Woningwet en moeten initiatiefnemers, verhuurders, gemeenten, financiers en notarissen meer duidelijkheid geven.​

​Daarnaast verplicht de wet gemeenten om beleid ter bevordering van wooncoöperaties op te nemen in hun woonvisie of toekomstige volkshuisvestingsprogramma. Hiermee krijgen wooncoöperaties een structurele plek in het lokale volkshuisvestingsbeleid.​

​De initiatiefnemer benadrukt dat goede definities en beleidsverankering noodzakelijk zijn om belemmeringen weg te nemen die momenteel de ontwikkeling van wooncoöperaties beperken. Banken kunnen dankzij duidelijke wettelijke kaders beter inschatten welke initiatieven financierbaar zijn. Gemeenten worden gestimuleerd actiever ruimte te bieden, bijvoorbeeld via grondbeleid of prestatieafspraken

​Waarom is deze wet relevant voor volkshuisvesting en bewonersinitiatieven?

​Wooncoöperaties bieden oplossingen voor urgente maatschappelijke opgaven in de volkshuisvesting. Daarbij ziet de wetgever waarde in:

• ​Betaalbaarheid op de lange termijn, doordat de wooncoöperatie zonder winstoogmerk opereert.
  
• ​Zeggenschap en regie voor bewoners, met meer invloed op de woonomgeving en sociale cohesie.
  
• ​Nieuwe woonvormen voor doelgroepen zoals starters, ouderen, gezinnen en kwetsbare groepen, die op de reguliere markt moeilijk passende woonruimte vinden.
  
• ​Lokale initiatiefkracht, omdat bewoners zelf verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkeling en het beheer.​

​Met dit wetsvoorstel ontstaat daarnaast een duidelijker speelveld voor gemeenten, corporaties, banken en bewonersinitiatieven. Gemeenten moeten actief over beleid nadenken en dit verankeren in hun woonvisie. Banken krijgen een helder juridisch kader voor hun financieringsproducten, wat naar verwachting de financieringsbereidheid vergroot. Bewonersinitiatieven kunnen zich eenvoudiger organiseren en krijgen meer zekerheid over hun positie in het lokale woonbeleid.

​De wet maakt wooncoöperaties niet automatisch gemakkelijk, maar het verlaagt de institutionele drempels en geeft bewonersinitiatieven een stevigere plek binnen de volkshuisvesting.

​Hoe nu verder?

​Het wetsvoorstel Wet bevordering wooncoöperaties is inmiddels ingediend bij de Tweede Kamer, maar de parlementaire behandeling en stemming moeten nog volgen. Totdat de wet is aangenomen, verandert de regelgeving formeel nog niet. Tegelijkertijd biedt het voorstel al een duidelijke richting: wooncoöperaties krijgen in de toekomst een steviger juridische basis en gemeenten worden aangezet beleid op te nemen om deze woonvorm te bevorderen.

​Hoewel het voorstel nog niet is vastgesteld, kunnen partijen nu al stappen zetten die aansluiten bij de beoogde wetgeving:

• ​Gemeenten kunnen wooncoöperaties alvast meenemen in hun woonvisie, omgevingsvisie of volkshuisvestingsprogramma. Verschillende gemeenten doen dat al, en ook het voorstel maakt duidelijk welke beleidsruimte en -richting wenselijk is.
  
• ​Financiers kunnen ook al stappen zetten. Zo heeft de Rabobank als koploper op het gebied van wooncoöperaties al meerdere wooncoöperatie-initiatieven gefinancierd, wat laat zien dat banken bereid en in staat zijn om vooruitlopend op de verwachte ontwikkelingen in regelgeving ook al een waardevolle bijdrage te leveren.
  
• ​Verhuurders en woningcorporaties kunnen gebruikmaken van bestaande instrumenten, zoals de toolbox beheercoöperaties, om te komen tot een beheerwooncoöperatie. Ze kunnen echter ook nu al een stap verder gaan door woningen — onder voorwaarden — over te dragen aan een vastgoedwooncoöperatie. Het wetsvoorstel bevestigt dat dit type coöperaties toekomstbestendig is.
  

​Wij ondersteunen partijen graag bij deze vervolgstappen — van het begeleiden van bewonersinitiatieven en het vormgeven van samenwerkingsafspraken tot het adviseren van gemeenten, corporaties en financiers over hun rol bij deze vorm van coöperatief wonen.​